Sint Servaas

Sint Servaas was de laatste bisschop van Tongeren en de eerste bisschop van Maastricht. Hij stierf in Maastricht in het jaar 384 n.Chr.

Al in de zesde eeuw werden er boven zijn graf verschillende herdenkingskerken gebouwd, met als hoogtepunt de huidige basiliek. Na verloop van tijd werden de overblijfselen van Servatius verheven en in indrukwekkende reliekschrijnen geplaatst.


Borstbeeld

Het Borstbeeld van Sint Servaas is een vergulde reliekhouder waarin een deel van de schedel van de heilige wordt bewaard.

De buste is vervaardigd in de 16e eeuw in opdracht van de Spaanse veldheer Alexander Farnese, hertog van Parma, en bestaat uit verguld en verzilverd koper, bezet met edelstenen. Een ouder borstbeeld uit de middeleeuwen werd tijdens de plunderingen van Maastricht in 1579 grotendeels verwoest.

Het voetstuk is vroeg 20e eeuws en toont onder andere acht reliëfs met de legendes van Servaas. Deze plaatjes zijn kopieën van de reliëfs van het middeleeuwse borstbeeld. De originelen bevinden zich in het Museum für Kunst und Gewerbe in Hamburg.

Borstbeeld uitsnede hp.jpg

 NIK2132 Borstbeeld, detail.jpg 

NIK2129 Borstbeeld, detail.jpg


Reliekschrijn: De Noodkist

Het Servatiusschrijn is vervaardigd in de tijd rond 1170 – 1195 en wordt beschouwd als een hoogtepunt van Maaslandse edelsmeedkunst. De kern bestaat uit een eikenhouten kist die bekleed is met verguld koper en versierd met email en halfedelstenen. Deze uitzonderlijke reliekhouder bevat de resten van de heilige bisschoppen Servatius, Monulfus, Gondulfus en Martinus van Tongeren.

De populaire benaming ‘Noodkist’ ontstond door het gebruik om het schrijn in tijd van nood in processie door de stad te dragen. De laatste keer gebeurde dat in 1991 aan het begin van de Golfoorlog.

De talrijke reliëfs op de Noodkist verbeelden iconografisch het Laatste Oordeel: Op de dakgevels wordt afgebeeld hoe op de Jongste Dag de gestorvenen door bazuingeschal van engelen uit hun graven verrijzen. Engelen wegen de zielen op basis van de met naam genoemde werken van barmhartigheid. Christus, geflankeerd door de twaalf apostelen, spreekt het laatste oordeel uit, waarna uitverkorenen en verdoemden worden gescheiden.

Noodkist.jpg

 

Het schrijn was oorspronkelijk, geflankeerd door vier reliektafels, geplaatst in een ombouw achter het altaar op het koor. De (deels verdwenen) muur- en gewelfschilderingen op het koor hadden ook de Eindtijd of Apocalyps als onderwerp. Programmatisch vormden daarmee de Noodkist, de zijstukken en de schilderingen een eenheid.

De twaalfde eeuw was een tijd van grote maatschappelijke en politieke verwarring. Door de strijd tussen paus en keizer over het hoogste gezag op aarde leefde de gedachte dat de eindtijd wel moest zijn aangebroken. Dat gevoel bracht het Sint-Servaaskapittel in dit ensemble tot uitdrukking. Maar tegelijkertijd leefde ook hoop op orde in de chaos en onzekerheid door de voorspraak van Sint Servaas.

NIK1870-1874b Noodkist, Pauluszijde klein.jpg
NIK1876-1880 Noodkist, Petruszijde klein.jpg